biologisch bouwen

Wat is bio-ecologisch bouwen?


Bouwen met biologische materialen.








Bio-ecologisch bouwen draait niet alleen om biologische materialen maar ook om het beheersen van vochtproblemen omdat de materialen waarmee gebouwd wordt nu eenmaal biologisch afbreekbaar zijn.


Het vochtgehalte van hout mag niet  hoger zijn dan 20% om schimmelontwikkeling te vermijden. Schimmelaantasting  leidt tot  een  vermindering van de mechanische prestaties van het hout. Verwakte mecanische prestaties kunnen het falen van het element veroorzaken.


Een te hoog vochtgehalte van isolatiematerialen doet de thermische prestaties verminderen en zorgt bij biologische maeterialen voor aantasting door schimmels of bacteriën.


Vochtbeheersing vereist  een efficiënte regendichting, het vermijden van interne condensatie,  en het mogelijk maken dat vocht kan uitdrogen.


Vandaar dat de nadruk bij bio-ecologisch bouwen gelegd wordt op dampopen bouwen. In een dampopen gebouw krijgt interne condensatie geen kans om schade aan te richten omdat het gebouw kan "ademen" waardoor het vocht kan uitdrogen.



Vochtschade door condensatie


De binnenlucht is in de winter altijd vochtiger dan buitenlucht omdat er binnen wordt geadment,  gekookt, gewassen, gedoucht.


Toen er nog geen aandacht was voor luchtdicht bouwen ontsnapte de damp naar buiten via de kieren en gaten. Een goede ventilatie is nog altijd de belangrijkste manier om vocht af te voeren. 


De waterdampdruk binnen is hoger dan de dampdruk buiten en omdat alles in de natuur naar evenwicht zoekt gaat de damp door de wanden/daken diffunderen en waneer ergens in de wandopbouw douwpunt bereikt wordt veranderd de waterdamp in water.  Omdat water in de constructie niet alleen zorgt voor een verminderd isolerend vermogen en het ontstaan van schimmels kan er bij biologische materialen rotting  optreden.


Natuurlijke bouwmaterialen worden best gecombineerd met  een dampopen wandopbouw.


Met statische simulatiemodellen op basis de methode van Glaser zoals Ubakus  kan onderzocht worden of er een risico op condensatie door dampdiffusie aanwezig is. Indien nodig kan de dampdifussieweerstand van het dampremmende laag aan de warme kant aangepast worden.


Dynamische simulatiemodellen zoals WUFI zijn beter geschtik om  het hygrothermische gedrag van wanden, daken en vloeren te onderzoeken



Wat is dampopen bouwen?


Vergelijk een dampopen opbouw deze wand met een Gore-tex jas die je beschermt tegen de regen maar toch je zweet doorlaat. de opbouw.


De dampopen wandopbouw is luchtdicht maar heeft een dampremmendere laag aan de binnenkant en een meer dampopen laag aan de buitenkant. Met andere woorden moet de waterdampdoorlatendheid van materialen van de wand van binnen naar buiten  in stijgende lijn gaan


Vuistregel


De verhouding tussen de waterdampdiffusieweerstand van de dampremmendere lagen aan de warme zijde van het isolatiemateriaal en deze aan de meer damopen koude zijde bedraagt op ze'n minst 6 en bij voorkeur 15.




Vochtregulerend vermogen


Veel natuurlijke materialen zijn capilair actief waardoor het vocht zich  in het geval van interne condendensatie in het materiaal verspreidt en het zowel langs de binnenkant als de buitenkant kan uitdrogen.


Door het vochtregulerend vermogen van veel natuurlijke bouwmaterialen verhoogt het wooncomfort. Als de binnenlucht vochtig is neemt de wand vocht op, als de binnenlucht droog is staat  de wand het vocht af wat een constanter binnenklimaat op.


De ventilatie reguleert het grootste deel van de luchtvochtigheid . In de winter zal een mechanische ventilatie met warmteterugwin unit veel droge lucht inblazen (de koude butienlucht bevat weinig vocht en door opwarming daalt de relatieve vochtigheid van de lucht. Het vochtregulerend vermogen van een  damp-open gebouw zal dan niet voor een betere relatieve luchtvochtigheid kunnen zorgen. Enkel een warmtewiel dat ook het vocht recupereert of luchtbevochtiger zal voor een aangenome RV zorgen.



Aandacht voor luchtdichtheid


Warme vochtige lucht  kan ook door luchtlekken in de constructie in de terechtkomen en condenseren. Deze convectiestromen dienen we te vermijden door aandacht te schenken aan de luchtdichtheid.


De meeste vochtproblemen niet veroorzaak door dampdiffusie maar door  luchtstromen doorheen de bouwschil die condenseren.



Isoleren, ventileren en luchtdichtheid zijn een drie eenheid


Het binnenklimaat bepaalt de dampdruk op de wanden. Bij woningen is een binnenklimaatklasse 1 of 2 aan te raden.


Ventileren en verwarmen zorgt ervoor dat bij een binnentemperatuur rond 20 °C er een aangename relatieve vochtigheidsgraad tussen 30
en 60 % in de is.



Bio-ecologische wandopbouwen zijn:


  • regendicht
  • winddicht
  • isolerend
  • damp-open
  • luchtdicht


Luchtdicht en damp-open lijken misschien tegenstrijdig, maar zijn twee totaal verschillende zaken. Kalkpleister en leempleister zijn luchtdicht maar toch dampdoorlatend.


WTCB:
“Biologische materialen, zoals (zuiver) hout of materialen van biologische oorsprong, worden zonder vervuilende of toxische stoffen tot
producten verwerkt, zodat zij aan het einde van hun levenscyclus naar de biosfeer kunnen terugkeren door biologische afbraak of compostering.

Een bio-ecologische gebouwstructuur


Voor een biologische gebouwstructuur denken de meesten aan  houtbouwsystemen.


De Technische Specificaties STS 23 en 31 schrijven voor dat de houten skelet- en timmerwerk­elementen die niet over een toereikende natuurlijke duurzaamheid beschikken, preventief behandeld moeten worden tegen insecten en zwammen.


Soorten houtbouwsystemen:


  • houtskeletbouw
  • houtmassiefbouw
  • houtstapelbouw & houtschakelbouw
  • paal-balksysteem



Houtverduurzaming


Door de band is traaggroeiend hout duurzamer dan snelgroeiend hout.


Om de  duurzaamheid van hout te garanderen is, afhankelijk  van de houtsoort en de gebruiksklasse waarvoor het hout toegepast wordt,  vaak een verduurzamingsbehandeling tegen schimmels tegen (houtetende) insecten noozakelijk.


De meestgebruikte naaldhoutsoorten hebben van nature uit niet voldoende weerstand tegen schimmels en insecten en vereisen de nodige duurzaamheidsbehandelingen om ins ons klilmaat toegepast te kunnen worden.


Niet chemische verduurzamingsmethodes tegen schimmels

  • wateren
  • thermisch verduurzamen



Biodegradeerbaarheid


Hout dat een chemische verduurzaaming ondergaan heeft kan niet meer terugkeren naar de biologische cyclus.



Kan er met onbehandel constructiehout gewerkt worden?


De STS'n en normen zijn richtlijnen, geen wetten. Architect en aannemes hebben op het eerste zicht de vrijheid om met onbehandeld hout te werken. Bij problemen zal de rechtbank of verzekeringsmaatschappij  nagaan of de regels van goed vakmanschap gevolgd werden en dus de STS'n of normen werden gevolgd.



Herbruikbaarheid van constructiehout


Veel hout wordt project per project op maat gezaagd. Voor hergebruik er een stuk afzagen is steeds mogelijk.


Een vlotte herbruikbaarheid van houten constructiehout vereist een zekere mate van standaardisatie qua maatvoering en demonteerbare bevestigingselementen.



Bio-ecologische isolatiematerialen


Ook natuurlijke isolatiematerialen moeten een bescherming krijgen tegen schimmels, insecten en bacteriële groei. Isolatiematerialen op basis van cellulose kunnen deze duurzaamheid verkrijgen na een behandeling met boorzouten. WTCB-Contact 2013/1 blz 15.


Natuurlijke isolatiematerialen zoals houtwol, cellulose, grasdekens,... zijn wel bio-based maar kunnen door de gebruikte  toeslagstoffen na gebruik niet teruggeven worden aan de biosfeer. 


isolatiematerialen die aan de biosfeer teruggeven kunnen worden


  • schelpen
  • kalkhennep
  • stro
  • geëxpandeerde kurkplaten
  • mycelium (schimmel die in een mal groeit)